Naïviteit of schuldig verzuim?

De coronacrisis leek een uitgelezen kans om opnieuw dichter bij nationale eenheid te komen, zowel maatschappelijk als politiek. De maatschappij speelde die rol voortreffelijk, dat is alvast mijn ervaring. De ongeziene solidariteit die ik rond me heen voel, bevestigt dit vermoeden. De politiek blijft daarentegen in gebreke. Dat was weliswaar enigszins te verwachten. De partijpolitieke belangen verdwijnen niet zomaar tijdens een crisis, dat bewees de geschiedenis al. Toch erger ik me er mateloos aan. Niemand blijkt het echte probleem te zien. Dat probleem is een fout in ons systeem, en de oplossing ligt voor het grijpen. Laat de geldpersen alvast warmdraaien!

Het is al enkele weken geleden dat ik op facebook een op het eerste zicht banale quote zag voorbij komen. Vrij vertaald ging deze als volgt: Het is grappig hoe de economie op instorten staat nu iedereen enkel koopt wat hij nodig heeft. Maar deze quote is niet zo banaal als hij lijkt, hij slaat de nagel behoorlijk hard op de kop. De coronacrisis verplichtte iedereen om min of meer enkel te kopen wat hij of zij nodig heeft. De economie blijkt daarvan het belangrijkste slachtoffer.

De bewuste quote op facebook

Dat bewijst dat we eigenlijk niet in een consumptiemaatschappij leven, zoals wel eens wordt beweerd. We leven in feite in een (over-)productiemaatschappij die er veel geld voor veil heeft om ons allerlei zinloze producten te laten consumeren. Kijk maar naar de astronomische budgetten die voor reclame worden voorzien. Reclame heeft als doel ons te overtuigen dat het product in kwestie noodzakelijk is. Maar heeft een écht noodzakelijk product reclame nodig? Het logische antwoord is ‘nee’. Een écht noodzakelijk product wordt gekocht omdat het écht noodzakelijk is, daarvoor moeten we niet worden overtuigd. Ik ga hier nogal kort door de bocht, dat weet ik. Reclame moet ons onder andere ook overtuigen van kwaliteit. Toch kan hier dezelfde vraag gesteld worden. Heeft een kwaliteitsproduct wel reclame nodig? Het is een interessant gedachte-experiment.

Het afremmen van die overproductiemaatschappij zou een eerste maatregel kunnen zijn. Maar die maatregel kan op dit ogenblik simpelweg niet worden genomen. Ons huidige financiële en monetaire systeem kan namelijk enkel recht blijven bij een groeiende economie. Daarover schreef ik al in een vorige blogpost.

Dus moeten we het systeem veranderen. In de eerste plaats moeten we de plaats en de rol van geld in onze maatschappij in vraag durven stellen. Tot voor kort was er nergens nog geld voor, overal moest worden bespaard. Ondertussen draaien de geldpersen meer overuren dan het verplegend personeel. Dat heet ‘quantitative easing‘ in het mooie bankjargon, en zorgt onvermijdelijk voor inflatie omdat de totale geldmassa stijgt. Dat willen we uiteraard vermijden, dus zijn er tegenmaatregelen nodig. Je begrijpt het goed: dat systeem heeft zoveel management nodig om recht te blijven dat het niet mooi is om aan te zien.

Een zeldzame vraag die de politiek zich daarbij lijkt te stellen is wie achteraf zal betalen. Daarbij wordt weinig creativiteit getoond. Links wil dat de rijken betalen, rechts denkt eerder aan de middenklasse. In de realiteit zullen de zwaksten in onze maatschappij nog maar eens de grootste slachtoffers zijn. Het volledige politieke spectrum vertikt het hardnekkig om ook eens buiten het klassieke denkkader te gaan kijken. Een denkkader dat ondertussen voldoende bewees gedateerd te zijn. De vraag van waar het geld moet komen, is heus niet zo moeilijk te beantwoorden: van de (digitale) drukpersen. Maar dat kan niet in het huidige systeem, omdat dit alleen maar voor meer inflatie zal zorgen. Dat kon je hierboven al lezen. Dus moet het systeem op de schop.

Geld wordt op dit ogenblik gecreëerd vanuit schuld, door private banken. Als je denkt dat dit onmogelijk is, sla er dan gerust even de website van de Europese Centrale Bank op na. Daar wordt het droogjes bevestigd. Of lees dit onderzoek van Richard Werner, een Duitse wereldautoriteit ter zake. Telkens een private bank een lening uitschrijft, wordt nieuw geld gecreëerd in de vorm van schuld met rente. Wereldwijd wordt 95% van het geld op die manier gecreëerd. Als de schuld wordt afgelost, dan wordt dat geld opnieuw vernietigd. De rente is winst voor de bank. Maar die rente is nooit gecreëerd. We zitten dus met een systeem waar altijd iemand zijn schulden niet zal kunnen aflossen.

Maar stel nu dat wel iedereen zijn schuld zou kunnen afbetalen, en dat ook doet. Dan verdwijnt 95% van alle geld. Het resultaat zou zijn dat niemand nog iets kan kopen, en dat de economie instort. Schuld is dus noodzakelijk om onze economie recht te houden. Dat zet het begrip ‘staatsschuld’ meteen in een heel ander daglicht, niet?

Ik vermoed dat je eerste reactie er eentje is van ongeloof. Dat is begrijpelijk. Geld wordt als iets natuurlijks gezien. Maar het tegendeel is waar. Geld is een afspraak gemaakt door mensen. Mensen kunnen andere afspraken maken. En daar zijn sommige mensen al mee bezig.

Zo bestaat sinds 2017 de Ğ1 (uitspraak: [d͡ʒun]). Deze cryptomunt wordt gekoppeld aan een onvoorwaardelijk basisinkomen. Ze wordt beheerd vanuit de gemeenschap, en is dus in feite een common geworden. Er is geen centrale bank, noch zijn er private banken in het spel. De beweging startte in Montpellier en overspoelde van daaruit Frankrijk. Ondertussen zijn ook in Franstalig België projecten hierrond van start gegaan. De reacties zijn positief. Het enige minpunt dat ik kan verzinnen, is dat er geen geld wordt vernietigd. De totale geldmassa wordt dus enkel groter, waardoor het systeem behoorlijk gevoelig is voor inflatie.

Het Sustainable Money System vond daarvoor wel een oplossing. Dit systeem besprak ik reeds uitgebreid in een vorige blogpost. Het werd door verschillende economen uitgebreid bestudeerd, en de conclusie was duidelijk: er zitten geen gaten in.

De alternatieven liggen dus voor het rapen, én er wordt al volop mee geëxperimenteerd. Maar in plaats van duurzame alternatieven te omarmen en te steunen, kiest de politiek ervoor een inherent instabiel systeem te blijven verdedigen. Dat kan je nu nog plaatsen onder de noemer naïviteit. Maar als het systeem effectief crasht, dan wordt het schuldig verzuim.