Tijd voor een nieuwe moraal

Onlangs werden de kwartaalcijfers van de Nederlands-Belgische supermarktgroep Ahold-Delhaize bekend gemaakt.  Deze groep is eigenaar van onder meer Albert Heijn, Delhaize en webwinkel Bol.com.  Je kan dus raden dat de resultaten goed waren.  Zeer goed zelfs, ze stegen met bijna 50 procent.  Met dank aan de coronahamsteraars bleek de maand maart de beste maand.  Tegelijkertijd gaan ganse sectoren geheid kopje onder.  Zij worden gered met belastinggeld of worden aan hun lot overgelaten.  Vragen over eigendom komen dan vanzelf aan de oppervlakte. 

De hele maatschappij kreunt onder de coronacrisis.  Voor Ahold-Delhaize blijkt deze crisis dan weer een erg lucratieve productiefactor.  Zou het dan niet billijk zijn om de onverwachte extra opbrengst netjes te verdelen zodat anderen het hoofd boven water kunnen houden?  Om een nieuwe economische moraal te lanceren, dankzij corona? 

De negentiende-eeuwse econoom Pierre-Joseph Proudhon kan ons helpen.  Hij beschreef in 1840 in zijn bekende werk Qu’est-ce que la propriété? hoe eigendom in feite diefstal is.  Hij verwoordde het op pagina 17 van zijn boek als volgt:

Pierre-Joseph Proudhon
Bron: wikipedia

“Si j’avais à répondre à la question suivante: Qu’est-ce que l’esclavage? et que d’un seul mot je répondisse: C’est l’assassinat, ma pensée serait d’abord comprise. Je n’aurais pas besoin d’un long discours pour montrer que le pouvoir d’ôter à l’homme la pensée, la volonté, la personnalité, est un pouvoir de vie et de mort, et que faire un homme esclave, c’est l’assassiner. Pourquoi donc à cette autre demande: Qu’est-ce que la propriété? ne puis-je répondre de même: C’est le vol, sans avoir la certitude de n’être pas entendu, bien que cette seconde proposition ne soit que la première transformée.”

Proudhon had het uiteraard niet over kleine persoonlijke bezittingen, maar over het hoger beschreven principe van toe-eigening van het product van collectieve inspanning (in casu de strijd tegen de coronacrisis).  Amerikaans onderzoeker Jeremy Waldron (2004) noemt dit het verschil tussen ‘property’ en ‘ownership’.  Volg je dit principe, dan is hetgeen Ahold-Delhaize doet in beginsel onrechtvaardig. 

Je kan zeggen dat Proudhon, als socialistisch anarchist, niet de meest aangewezen bron van inzichten is.  Maar ook belangrijke grondleggers van het liberalisme zijn het met me eens.  Thomas Hobbes en David Hume beschouwden eigendom als een onnatuurlijk verschijnsel, John Locke vond dat het eigendomsrecht op grond toekomt aan degene die de grond bebouwt (Waldron, 2004).  Zij wroeten allen ongemakkelijk in hun graf bij het aanschouwen van wat nu gebeurt. 

Charles Leclef
Bron: www.hetanker.be

Het is tijd voor een nieuwe ideologie.  Eentje die niet polariseert, maar samenbrengt.  Het Fairisme van Mechels ondernemer en onafhankelijk politicus Charles Leclef lijkt me wel wat.  Hij stelt dat elke kwestie moet worden benaderd vanuit de vraag: Wat is fair?  Hij verwoordt het zelf gevat op zijn webstek:

“Winst is geen vergoeding, het is een geschenk.  Als je de grootte van je geschenk te klein vindt, dan heb je een mentaliteitsprobleem.  Winst in de economische logica zou dan ook nooit te klein mogen beschouwd worden, dit is niet fair!” 

Wat Ahold-Delhaize doet is niet fair.  Zij strijken de winst op van een crisis die niemand wilde.  De kosten van deze crisis zijn voor hen slechts externaliteiten die door de maatschappij worden gedragen.  Is dit dan diefstal?  Dat hangt af van de gehanteerde definitie.  Maar je kan er niet omheen dat het de maatschappij als geheel armer maakt.  Terwijl handel als doel heeft álle betrokken partijen beter maken.  Daar gaan ze bij Ahold-Delhaize duidelijk aan voorbij. 

Referenties

De stand van zaken voor de horeca in de coronacrisis. (2020, maart 20). Horeca Magazine. https://horecamagazine.be/de-stand-van-zaken-voor-de-horeca-in-de-coronacrisis/

Hamsteraars stuwen winst Ahold Delhaize bijna 50 procent hoger. (z.d.). De Standaard. Geraadpleegd 27 mei 2020, van https://www.standaard.be/cnt/dmf20200507_04949022

Proudhon, P.-J. (1840). Qu’est-ce que la propriété?

Leclef, C. (2019). Fairisme: Een eerlijke vorm van samenleven. Fairisme vzw.

Synghel, B. V., & Boeck, A. D. (2020, april 2). Als de regering niet te hulp schiet, gaat Brussels Airlines mogelijk over de kop. De Morgen. https://www.demorgen.be/gs-b1628f3d

Waldron, J. (2016). Property and Ownership. In The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016). Metaphysics Research Lab, Stanford University. https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/property/

Wat is Fairisme? (2019, maart 9). FAIRISME. https://fairisme.com/visie/wat-is-fairisme/