Kan het coronavirus ons genezen?

De wereld gaat momenteel gebukt onder de uitbraak van het coronavirus.  Ikzelf ging tot voor kort nogal lacherig om met alle herrie die hierrond werd verkocht.  Onterecht, zo blijkt nu.  Toch blijf ik het bijzonder jammer vinden dat voornamelijk de negatieve effecten van deze crisis in de media aan bod komen.  Dat leidt tot paniek en fatalisme, en dat is nergens voor nodig.  Er zijn namelijk ook positieve scenario’s denkbaar.  Het coronavirus heeft het potentieel om belangrijke maatschappelijke ziektes te genezen. 

Deze crisis bewijst nog maar eens hoe fragiel ons financieel systeem is.  Telkens er iets onverwachts gebeurt, stort het kaartenhuisje in elkaar.  Ditmaal was het een virus in China.  Dat land werd ‘onder de stolp’ gezet en niks of niemand mocht nog bewegen.  En dan komt opeens het besef dat we afhankelijk zijn van China om deze crisis aan te pakken.  De nodige materialen worden nu eenmaal in China geproduceerd, en daar komt niks meer buiten.  Mondmaskers, hydro-alcoholische gels en zelfs paracetamol, voor al deze zaken hangen we onverdeeld af van de Chinezen (Dero, 2020).  Dan vraag je je af of de globalisering haar grenzen niet heeft bereikt.  We zien ergens in de wereld de economie vertragen, en die vertraging rolt als een grote sneeuwbal de hele wereld plat.  De bekende Franse econoom Thomas Piketty vatte het snedig samen in ‘C’est à vous’ op France 5 enkele dagen geleden:

“Il y a quelque chose d’assez perturbant. Ça montre […] qu’on a construit un certain nombre de systèmes de détection […] très sophistiqués sur des risques sanitaires et médicaux, qui sont évidemment très importants. Mais ça montre à quel point on est en retard sur la prise en compte d’autres types de risques qui sont plus des risques à long terme […]. Il va falloir s’y mettre” (Piketty, 2020, C’est à vous, 10’28”-10’55”). 

Piketty heeft gelijk, we moeten aan de slag!  We moeten eindelijk op lange termijn gaan denken. Als de maatregelen voor de klimaatcrisis van dezelfde grootorde zouden zijn als die voor deze coronacrisis, zouden we al veel verder staan. Maar in naam van de economie blijken de nodige maatregelen daar keer op keer onhaalbaar.

CO2-metingen door de satelliet IASI in China (links) en Italië (rechts)
Bron: CNRS

Toch zien we de coronacrisis nu al een positieve impact hebben op de uitstoot van onder meer stikstofdioxide en koolstofmonoxide. Dat blijkt uit boven- en onderstaande satellietopnamen. Dat komt uiteraard door het aan banden leggen van het (vlieg-)verkeer en de sluiting van vele fabrieken. Maar hoe je het ook wendt of keert, luchtvervuiling blijft een grotere killer dan het coronavirus (Health Effects Institute, 2019; Johns Hopkins University, 2020).

Bron: NASA

Maar laat ons ook even kijken naar waar we directe invloed kunnen hebben. In een ideale wereld zorgen we ervoor dat de impact van deze coronacrisis gelijk verdeeld wordt.  Dan spreek ik in de eerste plaats over de directe financiële impact.  Nu zien we poetshulpen, kassapersoneel van de doe-het-zelfzaak en vele fabrieksarbeiders terugvallen op technische werkloosheid.  Thuiswerk is voor hen nu eenmaal niet mogelijk.  Zij krijgen uitzonderlijk 70% (in ‘normale’ omstandigheden is dit slechts 65%) van hun dikwijls al niet zo hoge salaris (Baert, 2020; RVA, 2020).  De doorsnee topmanager zet zich thuis achter zijn laptop, en blijft zijn riante loon opstrijken. 

Het wordt tijd dat we zulke zaken in vraag durven te stellen.  Ik maak een lang verhaal graag kort.  Om bovenstaande oneerlijkheden aan te pakken, moeten we naar de basis van onze maatschappij.  We moeten dus naar ons financieel systeem kijken. 

Dat ons financieel systeem, gebaseerd op schuld met rente, de fundering is van onze gehele maatschappij, werd al duidelijk in deze podcast.  Als er geen leningen meer worden uitgeschreven, wordt er geen nieuw geld gecreëerd.  Gezien de huidige ‘lockdown’ spreekt het voor zich dat nauwelijks nog nieuwe leningen worden aangegaan.  Bestaande leningen worden wel nog steeds afbetaald.  Dat betekent dat er op dit ogenblik geld verdwijnt uit onze economie.  Het uitstel op de afbetalingen van hypothecaire leningen wordt door de regering verkocht als een sociale maatregel (De Standaard, 2020), maar is dat niet. Deze maatregel is enkel bedoeld om het verdwijnen van geld uit de economie te beperken.

Dit is ook de verborgen reden dat onze economie moet blijven groeien.  Dat economische groei zorgt voor meer welvaart is waar, maar is in feite slechts verkooppraat om de achterliggende reden te verhullen. 

Deze coronacrisis is dus in de eerste plaats een economische crisis.  De recessie die hieruit volgt maakt dat opnieuw pijnlijk duidelijk.  De zwaksten (excuse le mot, lees: financieel minder bedeelden) zullen opnieuw de grootste slachtoffers zijn. Laat ons deze crisis dus als uitgelezen kans zien om het systeem te veranderen.  Laat ons vraagtekens zetten waar ze nooit worden gezet.  Laat ons het financiële systeem niet langer als fundering voor onze maatschappij gebruiken.  Laat ons niet enkel nadenken over hoe we kunnen verbeteren, maar vooral over hoe we kunnen veranderen.  Genezen zullen we niet door het coronavirus, maar we kunnen er wel beter van worden! 

Referenties

Airborne Nitrogen Dioxide Plummets Over China. (2020, februari 28). [Text.Article]. NASA Earth Observatory. https://earthobservatory.nasa.gov/images/146362/airborne-nitrogen-dioxide-plummets-over-china

Centre national de la recherche scientifique. (z.d.). Geraadpleegd 19 maart 2020, van http://www.cnrs.fr/fr

Coronavirus: Vers un krach boursier ? – C à Vous. (9 maart 2020). Geraadpleegd 19 maart 2020, van https://www.youtube.com/watch?time_continue=655&v=HpOajO64GgE&feature=emb_logo

Dero, K. (2020, 10 maart). Coronavirus: Ce mal qui pourrait bien… sauver des vies et changer l’économie. RTBF Info. https://www.rtbf.be/info/societe/detail_coronavirus-ce-mal-qui-pourrait-bien-sauver-des-vies-et-changer-l-economie?id=10452445

Johns Hopkins Coronavirus Resource Center. (z.d.). Johns Hopkins Coronavirus Resource Center. Geraadpleegd 20 maart 2020, van https://coronavirus.jhu.edu/

La Chine n’a pas d’idées… mais des monopoles ! (2011, juni 21). RTBF Info. https://www.rtbf.be/classic21/article/detail_la-chine-n-a-pas-d-idees-mais-des-monopoles?id=6333853

State of Global Air 2019: A special report on global exposure to air pollution and its disease burden. (2019). Geraadpleegd 19 maart 2020, van https://www.stateofglobalair.org/sites/default/files/soga_2019_report.pdf

T66 | Documentatie | RVA. (z.d.). Geraadpleegd 19 maart 2020, van https://www.rva.be/nl/documentatie/infoblad/t66

Tot zes maanden uitstel voor aflossing woonkrediet. De Standaard. Geraadpleegd 20 maart 2020, van https://www.standaard.be/cnt/dmf20200319_04895982

Wat is technische werkloosheid en wat betekent het concreet voor jou? hln.be (18 maart 2020). Geraadpleegd 19 maart 2020, van https://www.hln.be/nieuws/binnenland/wat-is-technische-werkloosheid-en-wat-betekent-het-concreet-voor-jou~a13754c5/